Hệ thống Thánh Cậu trong Tứ Phủ được xếp sau hàng Thánh Cô, nhưng vẫn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh. Họ thường được coi là những người hầu cận của các bậc Thánh Hoàng hoặc Chầu Bà, đồng thời cũng có quyền năng riêng để ban phước, hộ trì cho nhân gian, đặc biệt là những người trẻ tuổi, những người đang trên bước đường lập nghiệp và cầu mong thành công, hanh thông.
Hình tượng Tứ Phủ Thánh Cậu thường được khắc họa là những chàng trai trẻ tuổi, khôi ngô, tuấn tú, mang phong thái tinh anh, năng động và lanh lợi. Một số truyền thuyết cho rằng, các Cậu khi còn tại thế đều là những nhân vật có công lao nhất định với quê hương, đất nước, là những vị thần hộ mệnh của dân tộc, nên khi mất đi được tôn làm Thánh Cậu.
Người dân tin rằng, khi cầu nguyện với Tứ Phủ Thánh Cậu, đặc biệt là những người trẻ tuổi đang khởi nghiệp hoặc gặp khó khăn trên đường đời, sẽ được các ngài ban phước, giúp trí tuệ thông suốt, công việc hanh thông, cuộc sống thêm phần may mắn.
Trong các đền, phủ thờ Mẫu, các Thánh Cậu thường được đặt phía dưới hàng Thánh Cô, đi theo hầu hạ các Mẫu hoặc Chầu Bà. Khi lên đồng, các giá hầu Thánh Cậu thường mang phong thái vui vẻ, tinh nghịch, trẻ trung, mang đến không khí tươi sáng, nhẹ nhàng trong các buổi lễ.
Là vị Cậu có quyền uy cao nhất trong hệ thống Thánh Cậu, mang khí chất đĩnh đạc, mạnh mẽ, thường gắn liền với các biểu tượng của bầu trời và sự cao quý. Khi ngự đồng, Cậu Hoàng Cả thường múa hèo, cờ kiếm, tượng trưng cho sức mạnh và quyền lực của trời cao. Cậu Hoàng Cả bảo trợ những người làm quan, người có địa vị cao trong xã hội, giúp họ giữ vững danh vọng, trí tuệ và sự sáng suốt.
Mang trong mình sự nhanh nhẹn, linh hoạt, là vị Thánh Cậu đại diện cho núi rừng hùng vĩ. Cậu Hoàng Đôi thường múa hèo, thể hiện sự hoạt bát, mạnh mẽ. Cậu Hoàng Đôi che chở cho những người làm nghề liên quan đến rừng núi, săn bắn, khai thác tài nguyên thiên nhiên, đồng thời ban tài lộc, sức khỏe dẻo dai cho con người.
Gắn liền với hình tượng nước, mang lại sự sung túc, tài lộc và vượng khí cho người cầu nguyện. Khi giáng ngự, Cậu Hoàng Bơ múa hèo, bắt cá, bắt tiền, thể hiện quyền năng kiểm soát nguồn nước, giúp mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cậu Hoàng Bơ đặc biệt được dân chài lưới, người làm kinh doanh buôn bán tôn kính vì ngài có khả năng ban phát tài lộc dồi dào.
Là vị Thánh Cậu đại diện cho mặt đất, mang sức mạnh của sự ổn định, vững chắc, đồng thời có quyền năng âm binh mạnh mẽ. Khi hầu giá, Cậu Hoàng Tư múa hèo, múa gậy, thể hiện tính cách cương nghị, rắn rỏi, quyết đoán. Cậu Hoàng Tư giúp đỡ những người làm nghề liên quan đến đất đai, xây dựng, nông nghiệp và những người làm việc trong lĩnh vực tâm linh, tâm đức.
Được coi là linh thần bảo hộ một vùng núi đồi linh thiêng, Cậu Quận Đồi Ngang mang trong mình sức mạnh của thiên nhiên hùng vĩ. Cậu Quận Đồi Ngang được thờ phụng tại nhiều vùng đồi núi ở Bắc Bộ, giúp che chở cho người đi rừng, lâm tặc, những ai sinh sống và mưu sinh trong núi rừng.
Là vị Thánh Cậu gần gũi nhất với nhân dân, có nhiều đền phủ thờ phụng trên khắp cả nước. Cậu Bé thường giáng đồng với các điệu múa đặc trưng như múa hèo, múa sư tử, bắn cung tên, tạo nên không khí vui tươi, náo nhiệt. Cậu Bé bảo trợ những người trẻ tuổi, giúp họ có con đường học hành sáng sủa, sự nghiệp phát triển, đồng thời trấn an tà khí, bảo vệ gia chủ khỏi điều xấu.
Trong số các Thánh Cậu, Cậu Bé Bản Đền là một nhân vật đặc biệt, được thờ phụng tại nhiều đền phủ trên khắp Việt Nam. Cậu được xem là vị thần bảo hộ cho bản đền, bản cảnh, có nhiệm vụ giữ gìn và bảo vệ sự linh thiêng của nơi thờ tự. Hình tượng Cậu Bé Bản Đền thường gắn liền với sự nhanh nhẹn, hoạt bát và lòng trung thành tuyệt đối với các bậc Thánh Mẫu và Quan Hoàng.
Tứ Phủ Thánh Cậu là những vị tiểu thánh quan trọng trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, gắn liền với bốn yếu tố của vũ trụ: Thiên – Nhạc – Thoải – Địa. Họ không chỉ mang lại may mắn, bình an mà còn tượng trưng cho sự trẻ trung, tươi mới, giúp cân bằng âm dương trong đời sống tâm linh.
Việc thờ phụng các Thánh Cậu không chỉ là một nét đẹp văn hóa, mà còn là sự tiếp nối truyền thống tín ngưỡng lâu đời của dân tộc Việt Nam, thể hiện lòng tôn kính đối với thần linh, đồng thời phản ánh niềm tin vào sự bảo trợ thiêng liêng từ cõi vô hình.